Komisja Europejska rozpoczęła dziś konsultacje publiczne na temat projektu uproszczonego i usprawnionego ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w dziedzinie pomocy państwa (GBER). Nowe brzmienie dostosuje GBER do obecnych warunków społecznych, rynkowych i technologicznych. Komisja zwraca się do państw członkowskich i wszystkich innych zainteresowanych stron o przedstawienie uwag do projektu do dnia 23 kwietnia 2026 r.
Zgodnie z przepisami GBER szereg konkretnych kategorii pomocy państwa uznaje się za zgodne unijnymi przepisami, o ile spełniają one pewne warunki, oraz wyłącza się je z wymogu uprzedniego powiadomienia Komisji oraz zatwierdzenia przez nią. Umożliwia to państwom członkowskim szybkie udzielanie pomocy, jeżeli spełnione są warunki ograniczające zakłócenie konkurencji na jednolitym rynku.
Nowe ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych będzie wiązało się z mniejszym obciążeniem administracyjnym, a jego interpretacja i stosowanie będą łatwiejsze. Zostanie ono dostosowane do ostatnich zmian społecznych, rynkowych i technologicznych oraz umożliwi większą elastyczność w opracowywaniu środków pomocy.
Po 12 latach stosowania i kilku nowelizacjach przepisy dotyczące wyłączeń grupowych zostaną doprecyzowane i uproszczone. Komisja zaproponuje nowe rozporządzenie GBER przed wygaśnięciem obecnego GBER z końcem 2026 r., aby przyspieszyć przyznawanie niezbędnej i proporcjonalnej pomocy. W uzasadnieniu towarzyszącym projektowi nowego rozporządzenia GBER opisano najważniejsze zmiany, aby zilustrować zakres tego kompleksowego przeglądu.
Najważniejsze proponowane zmiany
Przedstawiony dzisiaj wniosek stanowi najbardziej kompleksową aktualizację ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych od czasu jego wejścia w życie i obejmuje szereg obszarów. Główne zmiany są następujące:
- Nowe proste warunki dotyczące niewielkich kwot pomocy na konkretne projekty lub działania, takie jak badania i rozwój lub ochrona środowiska, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. Oznacza to łatwiejszy dostęp do pomocy państwa, w szczególności dla małych spółek o średniej kapitalizacji lub przedsiębiorstw społecznych.
- Skuteczniejsze zaspokajanie potrzeb MŚP, na przykład za pomocą bardziej elastycznych instrumentów finansowania ryzyka lub pomocy w formie korzystnego opodatkowania opcji na akcje i warrantów dla pracowników, oraz wprowadzenie bardziej dostępnej pomocy dla MŚP na rzecz przedsiębiorstw społecznych.
- Przyznawanie pomocy operacyjnej na energię ze źródeł odnawialnych stanie się prostsze i możliwe na większą skalę. Na przykład całkowity roczny budżet dla takich programów pomocy nie będzie już ograniczony do 300 mln EUR, natomiast obowiązywać będzie prosty pułap na beneficjenta.
- Zaktualizowane przepisy mające pomóc w rozwiązaniu kryzysu mieszkaniowego poprzez umożliwienie wyższej intensywności pomocy na środki w zakresie efektywności energetycznej w projektach dotyczących mieszkań socjalnych lub przystępnych cenowo oraz dla przedsiębiorstw społecznych zapewniających mieszkania.
- Zaktualizowane przepisy mające na celu stymulowanie badań i rozwoju oraz innowacji. Młode, innowacyjne przedsiębiorstwa o słabym kapitale własnym lub wydające rezerwy gotówkowe na opracowywanie produktów nie będą już wykluczone z kwalifikowania się do otrzymania pomocy na badania i rozwój oraz innowacje. Łatwiej będzie przyznawać pomoc na klastry innowacyjne, infrastrukturę badawczą oraz infrastrukturę testową i eksperymentalną.
- Silniejsze zachęty do podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników w celu zwiększenia konkurencyjności. Na przykład w porównaniu z obecnym GBER większą pomoc będzie można przyznać na szkolenie pracowników w zakresie umiejętności cyfrowych i STEM.
- Produkcja rolna, rybołówstwo i akwakultura będą kwalifikować się do większości kategorii pomocy, co da państwom członkowskim możliwość wyboru, czy przyznawać pomoc w tych sektorach na podstawie GBER lub sektorowych wyłączeń grupowych.
- Jaśniejsze i bardziej elastyczne zasady mające zastosowanie do pomocy dla portów lotniczych: w nowym rozporządzeniu GBER zwiększona będzie na przykład dozwolona wielkość portów lotniczych kwalifikujących się do pomocy operacyjnej.
- Jasność co do zgodności pomocy w formie instrumentów finansowych obsługiwanych przez pośredników finansowych, takich jak fundusze inwestycyjne lub banki.
- Możliwość stosowania uproszczonych metod rozliczania kosztów, a mianowicie stawek zryczałtowanych, kosztów jednostkowych lub płatności ryczałtowych jako prosta alternatywa dla dokumentowania „rzeczywistych” kosztów w odniesieniu do wszystkich środków pomocy, w przypadku których należy określić koszty kwalifikowalne.
- Zniesienie obowiązku oceny programów pomocy o dużym budżecie.
Co dalej?
Oprócz rozpoczętych dziś konsultacji publicznych projekt rozporządzenia będzie omawiany podczas spotkań pomiędzy Komisją a przedstawicielami państw członkowskich. Konsultacje publiczne zakończą się w dniu 23 kwietnia 2026 r. Proces ten zapewni państwom członkowskim oraz innym zainteresowanym stronom wystarczające możliwości przedstawienia uwag na temat wniosku. Wniosek będący przedmiotem konsultacji i wszystkie szczegóły dotyczące konsultacji publicznych dostępne są tutaj. Przyjęcie zmienionego rozporządzenia GBER zaplanowano na koniec 2026 r., przed wygaśnięciem obecnego rozporządzenia GBER w dniu 31 grudnia 2026 r.
Przebieg procedury
Zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej państwa członkowskie muszą informować Komisję Europejską o wszelkiej pomocy państwa i mogą wdrażać ją dopiero po jej zatwierdzeniu przez Komisję. Rada, w drodze unijnego rozporządzenia upoważniającego, umożliwia Komisji stwierdzenie, że niektóre kategorie pomocy państwa są zgodne z jednolitym rynkiem i są w związku z tym wyłączone z obowiązku powiadomienia.
Rozporządzenie GBER umożliwia państwom członkowskim bezpośrednie wdrażanie szerokiego zakresu środków pomocy bez uprzedniej zgody Komisji. Państwa członkowskie wdrażają większość środków pomocy na podstawie rozporządzenia GBER: w 2024 r. państwa członkowskie zgłosiły udzielenie pomocy w ramach GBER na 6509 środków, co stanowi 69 % wszystkich bieżących środków. Odsetek ten wzrósł od 2014 r., kiedy rozporządzenie GBER weszło w życie – wtedy wynosił on 41 %.
Komisja kilkakrotnie zmieniała rozporządzenie GBER i przedłużała okres jego obowiązywania. W 2017 r. rozporządzenie GBER zmieniono w celu uwzględnienia pomocy inwestycyjnej na rzecz portów lotniczych, pomocy operacyjnej na rzecz małych portów lotniczych oraz pomocy inwestycyjnej na rzecz portów morskich i portów śródlądowych. W 2020 r. rozporządzenie GBER zmieniono, aby złagodzić skutki gospodarcze pandemii COVID-19. Od 2021 r. rozporządzenie GBER obejmuje pomoc związaną z operacjami InvestEU, pomoc na projekty w zakresie badań, rozwoju i innowacji, które otrzymały „pieczęć doskonałości” lub są współfinansowane z programu „Horyzont Europa”, pomoc na projekty w ramach Europejskiej współpracy terytorialnej oraz niektóre kategorie pomocy wspierające transformację ekologiczną i cyfrową. W 2023 r. dokonano ostatniej aktualizacji rozporządzenia GBER, aby ułatwić przyznawanie pomocy w sektorach, które mają kluczowe znaczenie dla transformacji w kierunku neutralności klimatycznej i przemysłu technologii neutralnych emisyjnie.
Komisja rozpoczęła przegląd rozporządzenia GBER przed jego wygaśnięciem, aby zapewnić płynne przejście na nowe rozporządzenia GBER. Przedstawiony dzisiaj wniosek jest następstwem konsultacji publicznych i zaproszenia do zgłaszania uwag ogłoszonych w lipcu 2025 r.
Więcej informacji
Przegląd ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych
